Strona główna POU
Strona główna   Publicystyka
Polska w strefie euro
POU - Zarządzanie Zmianami
Wersja do druku
 

Polska w strefie euro. Potencjalne korzyści
oraz koszty makro- i mikroekonomiczne

Ewa Radomska
kierownik Zakładu Ekonomii
i
wykładowca w Instytucie Ekonomii i Zarządzania POU

Zastąpienie waluty narodowej wspólną walutą europejską – euro – jest niezwykle ważną, strategiczną decyzją powodującą daleko idące konsekwencje zarówno dla gospodarki jako całości, jak i dla wszystkich uczestników rynku. Większość korzyści z przystąpienia Polski do Unii Walutowej na poziomie makroekonomicznym jest ściśle związana z efektami przyjęcia euro, objawiającymi się w pierwszym rzędzie na płaszczyźnie mikroekonomicznej. Celem artykułu jest próba syn-tetycznego ujęcia najistotniejszych potencjalnych skutków makro- i mikroekonomicznych, związanych z członkostwem Polski w strefie euro w oparciu o doświadczenia krajów Unii Walutowej oraz analizy i symulacje przeprowadzone przez polskie i zagraniczne ośrodki badawcze. 
Z sondażu przeprowadzonego w lutym 2005 r. przez Instytut Badania Opinii i Rynku Pentor wynika, że za wprowadzeniem w naszym kraju wspólnej waluty europejskiej opowiada się ponad 60% Polaków, przeciwnych jest niecałe 30%, a reszta nie ma zdania [1]. Najchętniej złotego na euro zamieniliby ludzie młodzi – do 29 roku życia. Za wprowadzeniem wspólnej waluty opowiadają się przede wszystkim przedsiębiorcy, ludzie wykształceni i zamożni. To samo pytanie – czy chcemy euro – Pentor zadał Polakom w 2003 r. Wtedy za wpro-wadzeniem euro było 53% respondentów [2]. Wzrost liczby zwolenników europejskiej waluty świadczy o tym, że Polacy konsek-wentnie opowiadają się za wszystkimi elementami członkostwa w Unii Europejskiej.

Część I. Skutki makroekonomiczne

Korzyści
Kryteria zbieżności stanowią nie tylko warunek uczestnictwa w Unii Walutowej, ale przede wszystkim podstawę stabilności makro-ekonomicznej kraju. Należy zwrócić uwagę, że już samo spełnienie kryteriów konwergencji stworzy warunki sprzyjające wzrostowi gospodarczemu. W 2004 r. wzrost PKB wyniósł 5,3%, a w 2005 r. 3,4%. Jednak zapewnienie długotrwałego wzrostu wymaga m.in. wykorzystania finansów publicznych jako instrumentu wpływa-jącego na przemiany strukturalne w gospodarce. Konieczne jest w związku z tym zwiększenie efektywności wydatków publicznych i zmiana ich struktury tak, aby wpływały na postęp i długotrwałe podsta-wy wzrostu [3]. Obecnie 60% wydatków z sektora finansów publicznych to wydatki socjalne.
Przystąpienie Polski do strefy euro przyczyni się do wzrostu wia-rygodności polityki makroekonomicznej kraju oraz ograniczy ryzyko występowania gwałtownych przepływów kapitałowych des-tabilizujących gospodarkę.
Choć NBP dzięki konsekwentnie realizowanej polityce pieniężnej uzyskał znaczną wiarygodność, można oczekiwać, że przekazanie Europejskiemu Bankowi Centralnemu (ECB) kompetencji w zakresie kształtowania polityki monetarnej przyczyni się do dalszego wzrostu tej wiarygodności. Zawirowania polityczne pozostaną bez wpływu na poziom inflacji, ponieważ o wartości pieniądza będzie decydował EBC.
Pozostając poza Unią Monetarną, Polska narażona jest na gwałtowne przepływy kapitałowe spowodowane czynnikami innymi, niż pogor-szenie krajowych wskaźników makroekonomicznych. Spekulacja walu-towa bądź zmiany zaufania inwestorów do gospodarki, które nie mają uzasadnienia w rzeczywistej sytuacji ekonomicznej kraju, nierzadko prowadzą do gwałtownych przepływów kapitału, zagrażających stabilności makroekonomicznej [4].
Eliminacja ryzyka walutowego oraz kosztów transakcyjnych w sto-sunku do euro ułatwi polskim przedsiębiorstwom prowadzenie handlu z krajami strefy euro, co w dłuższym okresie czasu powinno przyczynić się do ożywienia wymiany handlowej pomiędzy Polską, a krajami członkowskimi strefy euro. Wzrost handlu zagranicznego oddziałuje na gospodarkę na wiele sposobów. Po pierwsze, przynosi korzyści wynikające ze specjalizacji i zwiększenia skali produkcji. Po drugie, pociąga za sobą wzrost inwestycji, jako że trwałe zwiększanie produkcji eksportowej wymaga dodatkowej akumulacji kapitału. Po trzecie, ożywienie handlu wiąże się z transferem do kraju nowych technologii i wiedzy, co w przypadku państw o mniejszym stopniu zaawansowania technologicznego przyczynia się do zwiększenia wydajności i przyspieszenia rozwoju gospodarczego [5].
Należy jednak mieć świadomość, że istniejące różnice kulturowe, językowe czy prawne mogą spowodować, że rozwój handlu wcale nie nastąpi w takim stopniu, w jakim się tego oczekuje.
Obniżenie kosztu kapitału powinno stymulować wzrost stopy in-westycji krajowych. Do inwestycji może również zachęcić eliminacja kosztów transakcyjnych w stosunku do euro (tym samym zostają uwolnione zasoby dotychczas zaangażowane w obsługę operacji walutowych) oraz eliminacja niepewności co do przyszłej wysokości należności i zobowiązań w przeliczeniu na walutę krajową. Inwestycje sprzyjają poprawie wydajności czynników produkcji, która z kolei powoduje wzrost PKB.
Brak ryzyka zmienności kursu złotego do euro, wzrost wiary-godności makroekonomicznej kraju oraz uproszczenie procedur księgowania i raportowania sprawi, że Polska stanie się atrak-cyjniejszym krajem dla inwestorów ze strefy euro. Przyjęcie euro po-winno zatem sprzyjać napływowi bezpośrednich inwestycji zagra-nicznych (BIZ), uznawanych za jedną z najważniejszych deter-minant wzrostu gospodarczego. Pozytywny wpływ BIZ na gospo-darkę dokonuje się poprzez związany z nimi wzrost akumulacji kapitału oraz zwiększenie wydajności czynników wytwórczych. Ponadto BIZ stymulują napływ do kraju najnowszych technologii.
Ożywienie wymiany handlowej, zwiększenie stopy inwestycji krajowych oraz wzrost napływu bezpośrednich inwestycji zagranicznych powinny przyczynić się do przyspieszenia wzrostu gospodarczego w dłuższym horyzoncie czasowym.
Z drugiej strony powstanie obszaru jednowalutowego niestety nie zdynamizowało gospodarek krajów, które przyjęły wspólną walutę. Wręcz przeciwnie – strefa euro pogrążyła się w stagnacji. Wzrost gospodarczy w krajach należących do strefy euro jest dużo niższy niż w krajach UE pozostających poza nią. Dla przykładu gospodarka Wielkiej Brytanii, która nie przystąpiła do obszaru jednowalutowego zachowując tym samym własną politykę monetarną i kursową, rozwija się najlepiej od lat.
Rys. 1. Wzrost gospodarczy w strefie euro na tle wzrostu gospodarczego w Wielkiej Brytanii oraz w USA.
Źródło: J. Piński, Klątwa Friedmana, „Wprost” nr 1193, www.wprost.pl, 01.03.2006 r.
Unia Walutowa okazała się korzystna tylko dla Irlandii, Hiszpanii i Grecji. Pozostałe kraje straciły z uwagi na niedopasowanie wysokości stóp procentowych do tempa rozwoju gospodarki. Szczególnie w Niemczech, Włoszech i Holandii wprowadzenie euro przyczyniło się do spowolnienia gospodarki oraz wzrostu bezrobocia. W krajach tych rozpoczęły się nawet ogólnonarodowe dyskusje na temat powrotu do walut narodowych. Jednak wystąpienie któregokolwiek kraju ze strefy euro wciąż jest mało prawdopodobne. W takiej sytuacji trudno jednoznacznie i z całą pewnością stwierdzić, że polityka pieniężna EBC wpłynie korzystnie na polską gospodarkę po naszym wejściu do strefy euro.
Wstąpienie Polski do strefy euro oznaczać będzie głębsze włączenie naszego kraju w struktury gospodarcze UE, pełniejszy udział w Jed-nolitym Rynku Europejskim oraz procesach decyzyjnych.
Unia Walutowa zaliczana jest obok USA i Japonii do największych potęg gospodarczych świata i największych rynków. Liczba ludności Unii Walutowej wynosi 308 milionów, podczas gdy USA zamieszkuje prawe 290 milionów ludzi, a Japonię 127 milionów. Kraje Unii Walu-towej wytwarzają 16% dochodu narodowego świata (USA – 21%, Japonia – 7%) oraz uczestniczą w ponad 18% globalnego handlu zagranicznego (USA – 17%, Japonia – 6%). Stąd tak wielkie znaczenie euro, które stało się obok dolara amerykańskiego podstawową walutą w transakcjach międzynarodowych, zarówno w handlu zagranicznym, jak i w inwestycjach międzynarodowych [6].
Przystępując do strefy euro Polska uzyska wpływ na decyzje EBC oraz zyska na znaczeniu w innych instytucjach europejskich, z uwagi na przynależność do najściślejszego „kręgu” w UE.
 
Zagrożenia i koszty
Z chwilą przystąpienia do UGW Polska utraci suwerenność narodową w sferze pieniężnej umożliwiającą niezależne prowadzenie polityki stóp procentowych. Możliwość niezależnego kształtowania stóp procen-towych pozwala łagodzić spadek produkcji i zatrudnienia w szcze-gólności w sytuacji wstrząsów w popycie zewnętrznym oraz zmian relacji cen handlu zagranicznego. W przypadku występowania w Unii Walutowej wstrząsów symetrycznych (dotyczących wszystkich gospodarek państw członkowskich), EBC wykorzystuje instrument kształtowania stóp procentowych w celu łagodzenia tych wstrząsów.
Jeśli natomiast wstrząsy mają charakter asymetryczny (dotyczą posz-czególnych krajów) ciężar procesu neutralizowania tych negatywnych zjawisk spada na kraj dotknięty wstrząsem. Ponieważ bank centralny państwa dotkniętego wstrząsem nie może obniżyć stopy redys-kontowej (co implikuje spadkiem oprocentowania kredytów w bankach komercyjnych) w celu pobudzenia działalności inwestycyjnej, powrót gospodarki do stanu równowagi odbywa się na drodze dostosowania rynku pracy lub w krajowej polityce fiskalnej.
 
Mechanizm dostosowawczy rynku pracy
W sytuacji wystąpienia w strefie euro asymetrycznego wstrząsu popytowego w regionie dotkniętym spadkiem popytu może dojść do ograniczenia produkcji oraz spadku zatrudnienia [7]. W takiej sytuacji powinien nastąpić przepływ czynników wytwórczych z kraju dotknię-tego negatywnym wstrząsem popytowym do kraju doświadczającego wzrostu popytu. Pozwoliłoby to na odzyskanie równowagi makro-ekonomicznej w obu krajach i ograniczenie wzrostu bezrobocia. Niestety tak się nie dzieje, ponieważ kapitał produkcyjny charakteryzuje się niską mobilnością. Ponadto swobodny przepływ siły roboczej w ramach Unii Walutowej jest utrudniony m.in. ze względu na istniejące bariery językowe, kulturowe, oraz niedopasowanie kwalifikacji pracow-ników.
Należy zwrócić uwagę, że w Polsce dodat-kowym czynnikiem ograniczającym migracje zewnętrzne są wciąż utrzymujące się ogra-niczenia instytucjonalne w dostępie do rynków pracy niektórych krajów UE. W warunkach ograniczonej mobilności krajowej siły roboczej podstawowym mechanizmem niwelującym negatywne skutki wstrząsu asymetrycznego pozostają płace realne. Kiedy w kraju dochodzi do spadku popytu, osiągnięcie stanu równo-wagi może nastąpić poprzez obniżenie płac realnych na rzecz wyższego zatrudnienia. Gdy płace charakteryzują się dużą sztywnością, dostosowanie do ograniczonego popytu następuje w całości poprzez spadek zatrudnienia.
Ponieważ wartość indeksów sztywności płac dla Polski należy do najwyższych wśród krajów OECD, oznacza to, że po przystąpieniu do Unii Walutowej Polska może dotkliwie odczuć skutki utraty autonomicznej polityki pieniężnej. Powyższa analiza wskazuje na to, że polski rynek pracy nie ma w pełni efektywnego mechanizmu przeciwdziałania skutkom negatywnych wstrząsów asymetrycznych. W tej sytuacji rezygnacja z własnej waluty i niezależności polityki pieniężnej – w przypadku pojawienia się wstrząsów asymetrycznych – rodzi ryzyko wzrostu wahań zatrudnienia i dochodów gospodarstw domowych. Do ograniczenia tego ryzyka jest potrzebna reforma rynku pracy, przyczyniająca się do zwiększania elastyczności kształtowania wynagrodzeń i innych warunków zatrudnienia.
 
Fiskalny mechanizm dostosowawczy
W sytuacji małej efektywności mechanizmu dostosowawczego rynku pracy, podstawowym instrumentem stabilizującym pozostaje polityka fiskalna [8]. Mechanizm ten działa w następujący sposób: na skutek spadku produkcji maleją wpływy budżetowe, rosną zaś niektóre wydatki, np. związane z bezrobociem. W konsekwencji deficyt budżetowy automatyczne rośnie i tworzy dodatkowy popyt, podtrzy-mujący spadającą aktywność gospodarczą. Tym samym następuje stabilizacja gospodarcza. W sytuacji poprawy koniunktury następuje zmniejszenie deficytu na skutek m.in. wyższych wpływów podatkowych i niższych wydatków związanych z ochroną socjalną.
Zgodnie z zasadami Paktu Stabilności i Wzrostu kraje Unii Walutowej powinny dążyć do osiągnięcia na tyle niskiego deficytu budżetowego, aby opisany powyżej mechanizm mógł swobodnie działać, nie powodując wzrostu deficytu powyżej referencyjnego poziomu 3% PKB.
W Polsce konieczne jest nie tylko ograniczenie wysokości defi-cytu budżetowego, ale przede wszystkim zreformowanie finansów publicznych polegające na ograniczeniu wydatków, a nie na pod-noszeniu wpływów do budżetu w postaci podatków.
Dla oceny kosztu związanego z utratą autonomicznej polityki monetarnej podstawowe znaczenie ma podatność kraju na wstrząsy asymetryczne. Jej podstawowym wyznacznikiem jest zbieżność cyklu koniunkturalnego danego kraju z wahaniami koniunktury w Unii Walu-towej. Jeżeli cykle koniunkturalne kształtują się w podobny sposób, wtedy częstotliwość występowania wstrząsów o charakterze asymet-rycznym jest stosunkowo niska. Badania dotyczące cyklicznej zbież-ności polskiej gospodarki z gospodarką strefy euro – opisane w „Rapor-cie na temat korzyści i kosztów przystąpienia Polski do strefy opraco-wanym przez NBP – wykazują jej umiarkowanie wysoki stopień.
Ponadto czynnikiem decydującym o poziomie synchronizacji cykli koniunkturalnych jest stopień integracji gospodarczej krajów, w szcze-gólności siła powiązań handlowych. Im silniejsze są te powiązania, tym bardziej zbieżne są występujące w gospodarkach wahania popytu. Strefa euro jest najważniejszym partnerem handlowym Polski. Świadczy to o wysokiej integracji gospodarczej naszego kraju ze strefą euro.
Przyjęcie wspólnej waluty europejskiej jest równoznaczne z utratą kursu walutowego jako mechanizmu stabilizującego wahania ko-niunkturalne. W warunkach płynnego kursu walutowego obniżenie popytu zewnętrznego powoduje spadek eksportu, przy czym towarzyszy temu natychmiastowa deprecjacja (obniżenie wartości) kursu waluty krajowej w stosunku do waluty kraju, którego ten eksport dotyczy. Osłabienie kursu waluty krajowej powoduje wzrost konku-rencyjności krajowego eksportu za granicą, co skutkuje poprawą salda handlu zagranicznego. Z drugiej strony deprecjacja waluty krajowej generuje silny impuls inflacyjny. Natomiast w przypadku kraju człon-kowskiego strefy euro, zmniejszenie popytu zewnętrznego powoduje spadek eksportu, co przekłada się na trwałe obniżenie PKB. Osłabienie popytu wpływa na niewielkie obniżenie inflacji. Zatem negatywny wpływ spadku popytu zewnętrznego na PKB jest mniejszy w wa-runkach płynnego kursu walutowego niż w Unii Walutowej. Jednak neutralizacja wstrząsu w systemie kursu płynnego dokonuje się kosz-tem silniejszego impulsu walutowego.
Nie należy zapominać, że płynny kurs walutowy może być także źród-łem wstrząsów dla realnej sfery gospodarki. Globalizacja rynków finan-sowych oraz związane z nią międzynarodowe przepływy kapitałów powodują wzrost obrotów finansowych w ogólnej wielkości obrotów w bilansach płatniczych poszczególnych krajów. W konsekwencji roś-nie wpływ obrotów finansowych na kształtowanie się kursów walut. W takiej sytuacji kursy walutowe w coraz mniejszym stopniu reagują na wstrząsy występujące w realnej sferze gospodarki, natomiast w coraz większym stopniu odzwierciedlają zmiany sytuacji na rynkach finan-sowych [9]. Konsekwencją wejścia Polski do strefy euro będzie zatem eliminacja ryzyka deprecjacji waluty krajowej w przypadku odpływu kapitału spowodowanego czynnikami innymi niż pogorszenie się wskaźników makroekonomicznych. W rzeczywistości koszt rezygnacji z autonomii polityki pieniężnej jest mniejszy niż się powszechnie uważa.
Należy również pamiętać, że ze zamianą waluty krajowej na wspólną walutę europejską wiąże się:
  • konieczność przeprowadzenia kampanii informacyjnej nie tylko ukazującej społeczeństwu wygląd nowych banknotów i monet, ale także uświadamiającej korzyści i koszty wprowadzenia wspólnej waluty;
  • konieczność przeprowadzenia procesu wymiany banknotów i monet oraz związane z tym koszty (produkcja i dystrybucja nowych banknotów i monet, niszczenie starych).
 
 

[1] Badanie na reprezentatywnej próbie 800 dorosłych osób; margines błędu wynosi 3%.
[2] Większość Polaków za wprowadzeniem euro, www.money.pl, 03.03.2006.
[3] Rzeczpospolita Polska. Krajowy Program Reform na lata 2005­-2008, s. 5, www.mgip.gov.pl, 07.03.2006.
[4] Raport na temat korzyści i kosztów przystąpienia polski do strefy euro (pod red. J. Borowskiego), Narodowy Bank Polski, Warszawa, luty 2004, s. 55.
[5] Ibidem, s. 52.
[6] L. Oręziak, Dolar i euro jako waluty międzynarodowe, Narodowy Bank Polski, Warszawa, marzec 2005.
[7] Raport na temat korzyści i kosztów przystąpienia polski do strefy euro, wyd. cyt., s. 27-28.
[8] Ibidem, s. 28-31.
[9] Ibidem, s. 21-23.

 

 
Spis treści
Publicystyka
Wybrane problemy metodologii zarządzania
Online and growing
Dbałość o rozwój i śledzenie tendencji rynkowych
Praca studenta
Proces rozszerzania Unii Europejskiej
Aktualności
Koniec dolara, jako waluty międzynarodowej?
Film szkoleniowy dla maturzystów
Niższe ceny na studiach magisterskich uzupełniających w POU
10 pytań do specjalisty
Techniki Produkcyjne w Reklamie (1M2)
Minirepetytorium
Internet w Zarządzaniu (1T2)
Cytat miesiąca
Przeczytaj i wybierz swoje motto
Archiwum
Archiwum artykułów
Kontakt
Formularz kontaktowy